Comments are off for this post

Lungmili Tuanbia

Lungmili cu Hriangkhan ram chungah theihtlei ngaimi Tisor pakhat a si. La-Aw Tiva a donglei, Hriangkhan le Hmunlipi karlak, Thantlang tlawnnak lamthlang lam in meng khathrawng a hlaatnak ah a um. Khua in meng khat le a cheutluk a hla.

             Lungmili Tili hi pahnih a um i, Linu le Lipa tiin min an ngei. Chaklei Tili hi Linu Kan ti i, thlanglei hi Lipa kan ti.Linu le Lipa cu falung cheu hrawngin an i hlat. Linu hi Lipa nakin a kau deuh i a Tisor belte cu a niam deuh. Lipa hi a bi deuh nain a Tisor a saang deuh i pe kul tluk a si lai. Cucaah ngaleng cu mah kaa tiang lawng an phan kho i mah pin cu an kai khi ti lo. A Tili kam veve cu lungpang in a um. A Tisor hi Thal can ahcun ai dawh ngai.

             Linu cu Lipa nakin a Tisor thlak a nuam deuh. Pe hleinga hrawng si dawh asi. Fur Tilian lio ahcun Tisor thlaak a niam chinchin. A thut hi, Tthal lio an tahnak ah pe 30 tluk a si an ti. A bitkauh tu cu Skuaiar(square) pe 150 tluk asi Tteo lai. Mit zohnak lawng in zawndamh asi, Aho set nih va tah cu a um lo. Linu ahcun ngaleng an kai khawh ti lo caah perpa le lole le ngate phun deuh pawl lawng an um.

             Linu cu a kam veve ah lungpang nih hlaat nawn in an kel. Tisor tlaaknak lung le a tili karlak ahcun a chunglei ah hei kur a mahka cu darkhuang kua tiah an ti. Mah Tisor tlaaknak lungpang a tang deih te ah mi pakhat Ttutnak tluk keu lung fonghlei a um. A ral a Tthami cu an thu i an ke cu tangah an thlai ko. Vun i hnursuan sual ahcun tang tili ah pil chur in tlaak fawi te asi. Mah lung fonghlei ahcun Nu Kuak an timi nu hi a rak Tthu ngam ve. Mah min chuankhan cun, mah lung fonghlei te cu Nu Kuak Tthutnak an ti.

             Lungmili in a chaklei falung pathum tluk hlaat ah lungkua nganpi a um i a min ah Ralte lungkua ti a si. Mah lungkua luh laiah cun lungdeu kau pi a um i pe hleinga tal cu a sang lai. Lungpher kaupi ai phah i a chungah minung tluk tthut khawh asi lai. Kan Biakinn tia dengmang khi a si. A deng tiang ahcun pe sawmthum tluk a hung thuuk. A cholei ah a hung kuami asi. A muih ngaingai caah dahmei le meifar lo cun luh khawh asi lo. A chungah cun papalak an tam ngaingai. Tthalcaan ah hin ngaknu tlangval pawl asiloah hawikom dawt khual hna zong nih zoh an duh ahcun an kalpi tawn hna i, an i nuam ngai. A kam veve lungpher ti bantuk hoi hna ah khin an kel nithla, an min te hna an Ttial i a hnu i hun hmuh Tthan tikah lungthin phundang piin a um tawn. Lungleeng ngai a si.

             Ralte lungkua chak farlong paruk tluk hlaatnak ah lungkhua nganpi a um Tthan i a min ah Ralpi kungkua ti a si. Ralpi lungkua ahcun lungdeu a um ti lo. A phan khimi an tlawm. Zeicahtiah a kalnak tiva hrawn a chia i nunau pawl caah cun kal a har ngai. Ti hi luang set lo i inn ngawngaw lung an i thuat tung. A khonmawkaah cun kalnak hmanh hngalh awk lo tiangin a hrawn a har.

             Hriangkhan i cozah rianttuan Upa pawl si hna she, Biaknaklei Upa pawl si hna she, an tlun can ah, can an ngeih ahcun ngaknu tlangval pawl nih lungmili le Ralte lungkua an zohpi tawn tawn hna. Mit lung a awiter i zoh phu hrimhrim a si tiah a phanmi paoh nih an ti cio.

            Lungmili timi min hi acheu nih lungmitli a rak si an ti. A tisor an saan caah an zoh ah hin an lung a rak mit i “Lungmit-li” an rak ti i, mah cun “lungmili” tiah  ti a hung si. Acheu nihcun “lungmili” hi “lunglinh’li” ti a rak si an ti.

             Lunglinh’li an tinak sullam cu tuanbia a ngei. Hlanah cun raldoh a rak tam caah Lai Ral an rak i doh lioah hin, ramhraang phu khat cu, mahka lungmili hrawng hmun kaa khat ah an rak riak ti a si. An riahnak ding lungdeu ah khan Rulhreu an rak bok zengzung ko. Mah ramriak pawl nihcun, Rulhreu cu caluang(thunluang) ah an rel i, a ki ah khan an li le thal, an meithal te hna, an zal te hna an rak bah ti a si. Zan ah khan Rul nihcun ramriak pawl cu an lu a liah dih hna hnuah ai zuuk diam i a lo ko in a kal tak hna. An sam zong kolh pet in a liah hna ti a si. An thil bahmi vialte an zoh tikah pakhat hmanh a um ti lo. Mah hnu ceo cun an thil bagbaj thingkung kha Rulhreu ki a rak si kha an hngalh.

             An thil vialte cu rulhreu nih a kalpi dih caah, ramriak pawl cu an thin a hung tuk i, Rul cu lawnnak neh in an dawi i, Tili chungah a luh kha an hngalh. Lung kha meiphu ah an linh i tili ahcun an paih thluahmah. lung tampi an paih tikah tili cu a sa i Rulhreu pi cu a hung chuak zuaimai. Rua an i zum zau i an khawh. An khawhnak ruazum cu setpho ah ai bunh. A cheu nih rul ci an kheen. Rua an zummi kha a donglei in an zummi a si caah rua cu a lettalam in a rak nung. Kum 1960 tiang ah khan lungmili rua cu a rak um peng ko. Lung an linh i an paihnak a si caah “lunglinh-li” an rak ti. atu ah cun  Lungmili tiin kan auh.

              Rulhrau cu a ceihma ngai i a saihmahrang in lungkua ah a lut i mah lungkua cu zulh lengmang i hranse khua ah a chuak. (Hranse khua cu, a tu kan khuali i tkangbo khi asi i Hransetlang ti ah khawh asi. Hranse mi an rak umnak khua asi.) Hransetlang ah a ummi Pu Zawl Thang  inntang ah rul cu athi. A thaizing ah Zawl Thang nih Rulpi ruak cu a hmuh tikah a puan ngeihchin te khan a tuam i Rulpi cu ttha tein a vui.(Zawl Thawng hi misifak a rak si i khuami nih an rak nautat ngaingai. Sa an kah chel ah hin a ruhrang lawng an rak hleh. Chumh awk a tlaak lo caah saruh cu tahrang ah a khon lengmang hna.)

               Zawl Thawng nih Rulpi a Fimhlawm zan ahcun, an inncar ruaphur lakah rua kung pakhat a mit a ceumi kha uico nih a hmuh i a baoh lengmang. Zawl Thawng nih a va zoh i a mit a ceumi ruakung kha chingchiahnak ah tlah in a ttem ta. A thaizing ah mah rua cu a tuk u lile centiang ah a ser.

              Mah li le centiang cun ram a vai i, sa cu mit loin a kah. Sa tampi a kah caah a rum i a lian ngai cang. Nikhat cu, sabuh er ai tiim. Khuami vialte kha rawl einak puai ahcun a sawm hna. Saruh an rak hleh i tahrang chung i a khonmi vialte kha a mi zapi hmaiah cun a bungh i,’Mah hi nan rak ka dawtnak asi,’ tiin a ti.Khuami vialte cu an ning a zak tuk.

             Hransetlang ah a chuakmi lungkua hi lungmili ah a vung chuak i ai hlan tiah an ti. Mah lungkua cu Hransetlang in mai pum an rak hrilh i lungmili tiang a ril an rak ti….

                                                         By: Pu Hre Vung

 

Comments are closed.